آرتروز مفصل زانو یک بیماری سیستم اسکلتی عضلانی است که شامل تغییر شکل و تخریب بافت غضروفی مفصل می شود که در نتیجه ساختار و عملکرد غضروف مختل می شود. این بیماری چندین نام دارد - گونارتروز، آرتروز تغییر شکل دهنده. درمان آرتروز مفصل زانو یک طرح روشن یا یک داروی منفرد ندارد که بتواند به همه کسانی که از این مشکل رنج می برند به یک اندازه کمک کند. از آنجایی که آرتروز یک بیماری پیشرونده است، بیشتر در زنان دارای اضافه وزن، بیماری های وریدی و افراد مسن دیده می شود. درمان برای هر بیمار به صورت جداگانه انجام و تجویز می شود.
استئوآرتریت مفصل زانو می تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد (بسته به اینکه بیماری در یک یا هر دو پا ایجاد شود). در اولین علائم، باید به درمان کافی متوسل شد، زیرا نادیده گرفتن این مشکل می تواند منجر به تخریب نهایی غضروف و قرار گرفتن در معرض استخوان و در نتیجه ناتوانی انسان شود.
این بیماری سه مرحله دارد:
- مرحله اولیه آرتروز زانو با از بین رفتن خاصیت جذب شوک مشخص می شود و در نتیجه هنگام حرکت غضروف ها به یکدیگر ساییده می شوند و باعث ناراحتی شدید بیمار می شوند. غضروف خشن می شود، تغییر شکل می دهد، خشک می شود و در مراحل پیشرفته بیماری حتی با ترک پوشیده می شود.
- به دلیل کاهش استهلاک، تغییر شکل استخوان شروع می شود، که منجر به تشکیل استئوفیت ها (رشد در سطح استخوان ها) می شود - این مرحله دوم بیماری است. غشای جدید مفصل و کپسول نیز در معرض تغییر شکل قرار می گیرند، مفصل زانو به تدریج به دلیل سفتی حرکت آتروفی می شود. همچنین تغییر در چگالی مایع مفصلی (ضخیم تر، چسبناک تر می شود)، گردش خون ضعیف و بدتر شدن تامین مواد مغذی مفصل زانو وجود دارد. نازک شدن پوشش بین مفاصل غضروفی باعث کاهش فاصله بین استخوان های مفصلی می شود.
- این بیماری به سرعت پیشرفت می کند و به سرعت به مرحله سوم منتقل می شود، زمانی که بیمار عملاً به دلیل درد مداوم در زانو نمی تواند حرکت کند. تغییرات جهانی و غیر قابل برگشت در بافت غضروف رخ می دهد که منجر به ناتوانی انسان می شود.
بیشتر اوقات، آرتروز یا گونارتروز پس از آسیب یا کبودی ایجاد می‌شود، در حالی که فرد احساس درد شدید دائمی در زانو می‌کند که به طور قابل توجهی حرکات او را مختل می‌کند.
دلایل ایجاد آرتروز
آرتروز مفصل زانو که درمان آن زمان زیادی می برد، می تواند به دلیل عوامل زیر خود را نشان دهد:
- استعداد ژنتیکی
- صدمات: دررفتگی، کبودی، شکستگی. هنگام درمان زانوی آسیب دیده، مفصل ثابت می شود و فرد نمی تواند پا را برای مدت معینی خم یا صاف کند. این منجر به بدتر شدن گردش خون می شود که اغلب باعث ایجاد گونارتروز پس از سانحه می شود.
- برداشتن منیسک.
- فعالیت بدنی بیش از حد که برای سن فرد مناسب نیست، منجر به آسیب یا میکروتروما و همچنین هیپوترمی مفاصل می شود. به عنوان مثال، دویدن روی آسفالت یا اسکات برای افراد مسن توصیه نمی شود، زیرا در طی این تمرینات فشار قابل توجهی بر روی مفصل زانو وارد می شود که با افزایش سن فرسوده می شود و قادر به تحمل چنین بارهایی نیست.
- اضافه وزن و چاقی. این عامل منجر به آسیب به منیسک ها می شود که آسیب های آن باعث ایجاد آرتروز زانو می شود.
- رباط شل یا رباط ضعیف.
- آرتریت یا سایر بیماری های مفصلی اکتسابی. فرآیند التهابی می تواند باعث تجمع مایع سینوویال در حفره مفصل یا تورم شود. این امر باعث تخریب بافت غضروفی زانو می شود که منجر به آرتروز مفاصل زانو می شود.
- اختلالات متابولیک در بدن انسان. مقدار ناکافی کلسیم به طور قابل توجهی وضعیت استخوان و بافت غضروف را در بدن انسان بدتر می کند.
- کف پای صاف ساختار نامناسب پا مرکز ثقل را جابجا می کند و بار روی مفصل بیشتر می شود.
- استرس و فشار عصبی.
علائم آرتروز زانو
تصویر بالینی بیماری دارای علائم زیر است:
- احساسات دردناک بسته به بار فیزیکی روی مفصل زانو، درد به طور ناگهانی رخ می دهد. احساسات دردناک می توانند ماهیت متفاوتی داشته باشند. در مرحله اولیه، اینها کمر ضعیفی هستند که معمولاً فرد توجه زیادی به آن نمی کند. درد خفیف دوره ای را می توان برای ماه ها و گاهی سال ها مشاهده کرد تا زمانی که بیماری به مرحله تهاجمی تر پیشرفت کند.
- تغییر شکل قابل مشاهده زانو. این علامت در مراحل بعدی ظاهر می شود. در ابتدا، زانو متورم یا متورم به نظر می رسد.
- تجمع مایع مفصلی در حفره مفصلی یا کیست بیکر. این یک تشکیل متراکم در دیواره پشتی مفصل زانو است.
- خرد شدن مفاصل. در مرحله دوم و سوم بیماری صداهای خراش تند که با درد همراه است در بیماران مشاهده می شود.
- واکنش های التهابی در سینوویوم مفصلی که در نتیجه غضروف متورم می شود و حجم آن افزایش می یابد.
- تحرک مفاصل کاهش می یابد. در مراحل بعدی مشاهده شد. خم شدن زانو تقریبا غیرممکن می شود و با درد شدید همراه است. در مرحله آخر ممکن است زانو کاملا بی حرکت شود. حرکت فرد دشوار یا کاملاً غیرممکن می شود (برخی بیماران روی پاهای خمیده حرکت می کنند).
درمان آرتروز مفصل زانو
درمان آرتروز مفصل زانو باید جامع باشد. تا به امروز هیچ دارویی وجود ندارد که این اختلال را تسکین دهد. یکی از مهم ترین شرایط برای درمان موفقیت آمیز، تشخیص به موقع است. هرچه درمان آرتروز زانو زودتر شروع شود، شانس طولانی شدن دوره بهبودی و جلوگیری از تخریب و تغییر شکل غضروف و بافت استخوانی بیشتر می شود.
در طول درمان، پزشک و بیمار با وظایف مختلفی روبرو هستند:
- از بین بردن یا کاهش درد؛
- تامین مواد مغذی مفصل زانو و در نتیجه افزایش عملکرد بازیابی آن؛
- فعال کردن گردش خون در مفصل زانو؛
- تقویت عضلات اطراف مفصل؛
- افزایش تحرک مفاصل؛
- سعی کنید فاصله بین استخوان های مفصلی را افزایش دهید.
درمان بیماری بسته به مرحله توسعه آن می تواند محافظه کارانه و جراحی باشد.
درمان محافظه کارانه آرتروز مفصل زانو
مسکن، داروهای ضد التهاب
برای تسکین یا کاهش درد، معمولاً یک دوره داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) برای بیمار تجویز می شود. اینها می توانند قرص، پماد و تزریق باشند. از جمله رایج ترین مسکن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد. این داروها را می توان به دو صورت – خوراکی یا موضعی – استفاده کرد.
به طور معمول، بیماران درمان موضعی را به شکل ژل، پماد و تکه های گرم کننده ترجیح می دهند. اثر این مسکن ها بلافاصله رخ نمی دهد، بلکه پس از چند روز (تقریباً 3-4 روز) ایجاد می شود. حداکثر اثر پس از یک هفته استفاده منظم از دارو حاصل می شود. چنین داروهایی این بیماری را درمان نمی کنند، بلکه فقط درد را تسکین می دهند، زیرا شروع درمان برای درد غیرممکن است.
داروهای مسکن باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند. آنها باید فقط برای دردهای شدید استفاده شوند، زیرا استفاده طولانی مدت و مکرر می تواند منجر به عوارض جانبی شود و حتی تخریب غضروف مفصل را تسریع کند. علاوه بر این، با مصرف طولانی مدت این داروها، خطر عوارض جانبی از جمله زخم معده، زخم اثنی عشر، اختلال در عملکرد طبیعی کبد، کلیه ها و تظاهرات آلرژیک به شکل درماتیت نیز افزایش می یابد.
هورمون ها
گاهی در درمان آرتروز مفصل زانو دوره ای از داروهای هورمونی تجویز می شود. آنها در صورتی تجویز می شوند که NSAID ها دیگر مؤثر نباشند و خود بیماری شروع به پیشرفت کند. اغلب از داروهای هورمونی برای درمان این بیماری به صورت تزریقی استفاده می شود.
دوره درمان با داروهای هورمونی معمولا کوتاه است و در یک دوره تشدید شدید، زمانی که مایع التهابی در مفصل تجمع می یابد، تجویز می شود. این هورمون تقریباً هر ده روز یک بار به مفصل تزریق می شود.
کندروپروتکتورها
برای ترمیم و تغذیه بافت غضروف در مراحل اولیه بیماری، یک دوره گلوکزامین و کندرویتیت سولفات، به اصطلاح کندروپروتکتورها، تجویز می شود. این تا حد زیادی موثرترین درمان برای آرتروز است. آنها تقریباً هیچ گونه منع مصرفی ندارند و عوارض جانبی در موارد نادر رخ می دهد.
وازودیلاتورها
برای رفع اسپاسم عروق کوچک، بهبود گردش خون و رساندن مواد مغذی به مفصل زانو و همچنین از بین بردن درد عروقی، گشاد کننده عروق تجویز می شود. آنها با غضروف محافظ ها خرد می شوند. اگر آرتروز زانو با تجمع مایع همراه نباشد، استفاده از پمادها، ژل ها و مایعات گرم کننده نیز توصیه می شود.
ورزش درمانی
یک دوره ورزش درمانی تنها زمانی می تواند بسیار مفید باشد و نتایج خوبی را به همراه داشته باشد که توسط پزشک تجویز شود و تحت نظارت و به توصیه یک متخصص یا مربی انجام شود. خوددرمانی برای سلامتی خطرناک است. ورزش درمانی برای جلوگیری بیشتر از تخریب بافت غضروف، کند کردن رشد سفتی و شل کردن اسپاسم عضلانی که باعث درد می شود استفاده می شود. در طول دوره های تشدید، ورزش درمانی منع مصرف دارد. یک دوره از تمرینات فردی خاص، که نه تنها مرحله بیماری و شرایطی که غضروف در آن قرار دارد، بلکه سن بیمار را نیز در نظر می گیرد، باید توسط یک متخصص متخصص در این زمینه ایجاد شود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی به عنوان یکی از روش های درمان محافظه کارانه - الکتروفورز، لیزر درمانی، طب سوزنی، جریان های دیادینامیک، UHF استفاده می شود. یک دوره ماساژ موضعی نیز نتایج مثبتی به همراه دارد. روش های فیزیوتراپی در چندین جهت عمل می کنند - تسکین درد، کاهش التهاب، عادی سازی متابولیسم در داخل مفصل و بازیابی عملکردهای معمول آن. روش و مدت درمان فیزیوتراپی با توجه به سابقه پزشکی بیمار تعیین می شود و تنها پس از تشخیص و مطالعه کامل وضعیت مفاصل تجویز می شود.
فیزیوتراپی تسکین دهنده درد شامل موارد زیر است:
- تابش فرابنفش موج متوسط (تابش SUV). تماس پرتو فرابنفش با پوست زانو تا زمانی که قرمزی خفیف ظاهر شود ادامه می یابد. موادی در بافت‌ها تشکیل می‌شوند که حساسیت رشته‌های عصبی را کاهش می‌دهند و به همین دلیل اثر ضد درد حاصل می‌شود. مدت دوره درمان بسته به علائم، دفعات و شدت درد توسط پزشک تجویز می شود. به طور متوسط، دوره درمان تقریباً 7-8 جلسه است.
- مغناطیس درمانی موضعی با هدف بهبود کلی بدن بیمار. این روش التهاب را تسکین می دهد، درد را از بین می برد و اسپاسم عضلانی را خنثی می کند. به طور موثر برای آرتروز مفصل زانو در مراحل اولیه استفاده می شود. دوره درمان معمولاً به 20-25 روش محدود می شود که هر کدام حدود نیم ساعت طول می کشد.
- لیزر درمانی مادون قرمز، درمان با شدت کم UHF، درمان با سانتیمتر (تراپی SMV).
- سونوگرافی، دارسونوالیزاسیون، حمام های درمانی، مداخله درمانی که برای بهبود گردش خون در مفصل تجویز می شود.
درمان توچال بهداشتی اهمیت کمی ندارد. این درمان برای استئوآرتریت تغییر شکل دهنده و دیستروفیک تجویز می شود. این درمان، مانند موارد ذکر شده در بالا، موارد منع مصرف خود را دارد، بنابراین پزشک معالج، قبل از توصیه روش بهداشتی-توجهی، سابقه پزشکی بیمار را به دقت بررسی می کند.
درمان جراحی آرتروز مفصل زانو
این یک روش رادیکال برای درمان آرتروز مفصل زانو است که تا حدی یا به طور کامل عملکرد مفصل را بازیابی می کند. روش ها و اشکال مداخله جراحی به میزان آسیب مفصلی و همچنین به سابقه پزشکی بیمار بستگی دارد.
آرتروز دیررس مفصل زانو فقط با جراحی قابل درمان است - مفصل زانو به طور کامل یا تا حدی با اندوپرتز جایگزین می شود. درمان جراحی نه تنها به بهبود رفاه، بلکه همچنین بازیابی توانایی بیمار برای کار در آخرین مراحل آرتروز زانو اجازه می دهد. بسیاری دوره نقاهت طولانی با استفاده از ورزش درمانی، مکانیک درمانی و سایر روش ها را از معایب قابل توجه عمل می دانند.
چندین نوع مداخله جراحی برای آرتروز مفصل زانو وجود دارد:
پیشگیری از آرتریت زانو
برای جلوگیری از این بیماری، افراد در معرض خطر (ورزشکاران، افراد مسن، افراد دارای اضافه وزن، کارگران شرکت) باید دستورالعمل های خاصی را دنبال کنند:
- تغذیه مناسب و مبارزه با اضافه وزن. لازم است غذاهای ناسالم را از رژیم غذایی خود حذف کنید - غذاهای چرب، غذاهای سرخ شده، الکل، و بهتر است با یک متخصص تغذیه مشورت کنید که به صورت جداگانه به شما در انتخاب یک رژیم غذایی مناسب کمک می کند.
- هنگام ورزش، بار روی مفاصل خود را کنترل کنید و در صورت لزوم آن را کاهش دهید.
- سلامت خود را کنترل کنید و بیماری های عفونی را به موقع درمان کنید و از مزمن شدن آنها جلوگیری کنید.
- درمان به موقع و کافی بیماری های ستون فقرات، در صورت وجود، ایجاد وضعیت صحیح.
- فعالیت های ورزشی (دوچرخه سواری، شنا، پیاده روی، تمرینات ژیمناستیک ویژه برای مفاصل).
- بدون خوددرمانی! در اولین علائم آرتریت زانو، به کلینیک مراجعه کنید.
- از استرس دوری کنید، خواب خوب داشته باشید.
- به طور سیستماتیک ایمنی خود را افزایش دهید (خود را سفت کنید یا حداقل 2-3 بار در سال یک دوره ویتامین مصرف کنید).
- از هیپوترمی بدن به خصوص اندام تحتانی خودداری کنید.
سبک زندگی سالم و درمان به موقع بهترین راه برای پیشگیری از آرتروز زانو است.